Ανακαλύπτουμε και γνωρίζουμε νέους προορισμούς στην Ελλάδα.

Παραλίες, πόλεις, χωριά, νησιά…

Κρυμμένοι θησαυροί που περιμένουν να τους γνωρίσουμε!!!

Εξερευνώντας…

2810 253861
Ηράκλειο, Κρήτη
info@greecedestination.gr

Εκκλησίες & Μοναστήρια στο Νομό Θεσσαλονίκης

Αγία Σοφία

Ο Ιερός Καθεδρικός και Προσκυνηματικός Ναός της Του Θεού Σοφίας βρίσκεται στο ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης, στην ομώνυμη πλατεία, στη συμβολή των οδών Αγίας Σοφίας και Ερμού. Αφιερωμένος στη Σοφία και τον Λόγο του Θεού, ανήκει μαζί με τους ιερούς ναούς του Αγίου Δημητρίου και της Αχειροποιήτου, στα πιο σημαντικά παλαιοχριστιανικά μνημεία της Ελλάδας και ολόκληρης της Ορθοδοξίας. Αρχιτεκτονικά ο σημερινός ναός ανήκει στον τύπο του μεταβατικού σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού και αποτελεί εξέλιξη της βασιλικής με τρούλο. Στη βορειοδυτική γωνία υπάρχει πύργος, ο οποίος αποτελεί τουρκική προσθήκη. Στο μνημείο σώζονται αξιόλογα ψηφιδωτά στον χώρο του ιερού και στον τρούλο, τα οποία χρονολογούνται σε τρεις διαφορετικές περιόδους και αποτελούν εξαιρετικά δείγματα της βυζαντινής τέχνης.

Άγιος Αθανάσιος

Ο Ιερός Ναός του Αγίου Αθανασίου βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, στη συμβολή των οδών Εγνατίας και Σωκράτους. Δε γνωρίζουμε αν ο σημερινός ναός είναι χτισμένος πάνω στον βυζαντινό ομώνυμο ναό της πόλης, ο οποίος αναφέρεται σε πηγές του 14ου αιώνα. Το έτος 1817 η εκκλησία καταστράφηκε από τη μεγάλη πυρκαγιά. Μετά την ανακαίνισή της, το έτος 1818, έγινε ενοριακή. Πρόκειται για τρίκλιτη βασιλική με γυναικωνίτη. Στο εσωτερικό διατηρούνται ο δεσποτικός θρόνος και ο άμβωνας. Το τέμπλο είναι σύγχρονο και αντικατέστησε το παλαιότερο ξυλόγλυπτο. Σε αυτό έχουν τοποθετηθεί οι παλαιότερες εικόνες του 18ου και 19ου αιώνα.

Άγιος Ανδρέας Περιστεράς

Στο κέντρο του γραφικού χωριού Περιστερά, στις νότιες παρυφές του Χορτιάτη, σώζεται ένας από τους παλαιότερους και σπουδαιότερους βυζαντινούς ναούς της Μακεδονίας, που είναι αφιερωμένος στον Άγιο Ανδρέα. Αποτελούσε το καθολικό μονής και είναι το μοναδικό κτίσμα του συγκροτήματος, που σώζεται μέχρι σήμερα. Η αρχική του οικοδόμηση πρέπει να έγινε στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, όπως προδίδει το αρχιτεκτονικό του σχέδιο, και να λειτούργησε ως καθολικό μονής έως τον 9ο αιώνα που ερειπώθηκε. Ανοικοδομήθηκε το 870-871 από τον Όσιο Ευθύμιο τον Νέο, ένα από τα σημαντικότερα πρόσωπα που συνδέονται με τη μοναχική ζωή στον Άθω. Η μονή ήδη λίγα χρόνια μετά την ίδρυσή της αναφέρεται σε έγγραφα ως «βασιλική» και σύντομα απέκτησε μετόχι στην περιοχή της Ιερισσού. Το 964 ο αυτοκράτορας Νικηφόρος Φωκάς την παραχώρησε μαζί με την ακίνητη περιουσία της στη νεοσυσταθείσα Μονή Μεγίστης Λαύρας, και παρέμεινε μετόχι της έως τον 15ο αιώνα. Αρχιτεκτονικά ο ναός παρουσιάζει πολλές ιδιαιτερότητες που τον καθιστούν μοναδικό.  Είναι σταυροειδής τετράκογχος και έχει πέντε τρούλους, έναν επάνω από κάθε κόγχη και τον κεντρικό, εξάπλευρο, που στηρίζεται εσωτερικά σε τέσσερις κίονες. Η τοιχοποιία του είναι απλή και βαριά, χωρίς διάκοσμο, προδίδοντας την παλαιότητα της κατασκευής του. Στο εσωτερικό του σώζονται τμήματα από την αγιογράφηση των τρούλων, που έγινε το 871, κατά την ανοικοδόμηση του ναού από τον Όσιο Ευθύμιο, και παρουσιάζει έντονη επίδραση από την παλαιοχριστιανική παράδοση. Οι τρεις τρούλοι διακοσμούνται με ισοσκελείς σταυρούς, ενώ στον κεντρικό εικονίζεται ο Χριστός και γύρω του, στο τύμπανο, οι απόστολοι. Αξιοσημείωτο είναι ότι εικονίζεται και ο ίδιος ο ναός ως ομοίωμα που κρατούν ανάμεσά τους ο Πέτρος και ο Παύλος. Στο ναό βρίσκεται και ο τάφος του Οσίου Ευθυμίου. Ο ναός εορτάζει στις 15 Οκτωβρίου τον Όσιο Ευθύμιο και στις 30 Νοεμβρίου τον Άγιο Ανδρέα.

Άγιος Γεώργιος Ροτόντα

Ο ιερός ναός του Αγίου Γεωργίου, γνωστός και ως Ροτόντα, βρίσκεται στο ανατολικό τμήμα του ιστορικού κέντρου της Θεσσαλονίκης. Την ονομασία Ροτόντα την οφείλει στο κυκλικό του σχήμα. Πρόκειται ένα από τα αρχαιότερα και εντυπωσιακότερα μνημεία της Θεσσαλονίκης, στο οποίο αποτυπώνονται όλες οι ιστορικές φάσεις της πόλης. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα εξαιρετικής ποιότητας ψηφιδωτά, που θεωρούνται τα ωραιότερα της παλαιοχριστιανικής περιόδου. Από το σωζόμενο διάκοσμο στο θόλο προκύπτει ότι απεικονίζεται το θέμα της Δευτέρας Έλευσης του Χριστού. Καλύτερα διατηρούνται στο κάτω μέρος οι άγιοι, οι οποίοι προβάλλονται μπροστά από αρχιτεκτονικό σκηνικό. Στις καμάρες των κογχών απεικονίζονται διακοσμητικά θέματα.

Άγιος Δημήτρης

Ο ιερός ναός του Αγίου Δημητρίου, πολιούχου της Θεσσαλονίκης, βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, επί της οδού Αγίου Δημητρίου, πάνω από την αρχαία Αγορά και αποτελεί αδιαμφισβήτητα το σημαντικότερο παλαιοχριστιανικό μνημείο της, τόσο για θρησκευτικούς, όσο και για ιστορικούς λόγους. Η παλαιοχριστιανική βασιλική χτίστηκε στο χώρο, όπου κατά τη ρωμαϊκή περίοδο υπήρχε συγκρότημα δημοσίων λουτρών. Σύμφωνα με την παράδοση στις θέρμες αυτές φυλακίστηκε και μαρτύρησε με λογχισμό ο άγιος Δημήτριος. Στο σημείο αυτό, μετά το Διάταγμα του Μεδιολάνου περί ανεξιθρησκίας το έτος 313, κτίστηκε πάνω από τον τάφο του αγίου ένας μικρός ναός («οικίσκος»). Σύντομα πιστοί από όλα τα μέρη του κράτους κατέφθαναν για να προσευχηθούν στον τάφο του Αγίου και να θεραπευθούν από βαριές ασθένειες. Μεταξύ των προσκυνητών ήταν και ο έπαρχος του Ιλλυρικού Λεόντιος, ο οποίος αφού θεραπεύθηκε και από ευγνωμοσύνη προς τον Άγιο Δημήτριο έκτισε στη θέση του «οικίσκου» νέο επιβλητικό ναό. Εκεί μεταφέρθηκε ο τάφος του αγίου από τις θέρμες και τοποθετήθηκε σε κιβώριο στο μεσαίο κλίτος. Σήμερα το ανακατασκευασμένο μαρμάρινο κιβώριο βρίσκεται στο βόρειο κλίτος. Ο ναός του 5ου αιώνα καταστράφηκε από τον σεισμό του έτους 620 και ξαναχτίστηκε γύρω στα μέσα του 7ου αιώνα στα πρότυπα της παλαιότερου ναού. Ο ναός αποτέλεσε σε όλη τη βυζαντινή περίοδο σημαντικό προσκυνηματικό κέντρο και ο άγιος Δημήτριος αναδείχθηκε σε προστάτη άγιο των Βαλκανίων. Το έτος 1493, μετά την κατάκτηση της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους, ο ναός μετατράπηκε σε τζαμί (Kasimiye Camii). Η χριστιανική λατρεία περιορίστηκε τότε σε ένα μικρό χώρο στα βορειοδυτικά του ναού, όπου έγινε κενοτάφιο του αγίου. Επανήλθε στους χριστιανούς το έτος 1912, μετά την απελευθέρωσης πόλης. Στη μεγάλη όμως πυρκαγιά του έτους 1917 ο ναός καταστράφηκε στο μεγαλύτερο μέρος του. Η αναστήλωση ολοκληρώθηκε το έτος 1949. Αρχιτεκτονικά, ο ναός του Αγίου Δημητρίου ανήκει στον τύπο της πεντάκλιτης βασιλικής με εγκάρσιο κλίτος και υπερώα (γυναικωνίτη). Στη νοτιοανατολική γωνία του μνημείου προσαρτήθηκε τον 10ο αιώνα το τρίκλιτο παρεκκλήσιο του Αγίου Ευθυμίου, με εξαιρετικής ποιότητας τοιχογραφίες του 1303. Μπροστά από το παρεκκλήσιο υπάρχει σκάλα που οδηγεί στην υπόγεια Κρύπτη του ναού, τμήμα των ρωμαϊκών λουτρών. Εκεί σήμερα λειτουργεί Μουσείο. Για την κατασκευή της βασιλικής χρησιμοποιήθηκαν διαφόρων τύπων κιονόκρανα του 5ου και 6ου αιώνα, πολλά από τα οποία σήμερα είναι σύγχρονα αντίγραφα, όπως και το σημερινό τέμπλο. Στο μνημείο ξεχωρίζουν οι εννέα αναθηματικοί ψηφιδωτοί πίνακες (τάματα), οι οποίοι βρίσκονται στους πεσσούς (τετράγωνοι κίονες) του ιερού Βήματος και στον δυτικό τοίχο και χρονολογούνται τον 6ο και 7ο αιώνα. Σώζονται επίσης τοιχογραφίες διαφόρων εποχών στους πεσσούς και τον νότιο τοίχο. Οι τοιχογραφίες του Ιερού Βήματος είναι σύγχρονες. Στη βορειοδυτική πλευρά του μεσαίου κλίτους, είναι εντοιχισμένος ο αναγεννησιακής τέχνης τάφος του Λουκά Σπαντούνη, πλούσιου έμπορα της Θεσσαλονίκης. Τα γλυπτά  του τάφου του 15ου αιώνα εισήχθησαν από τη Βενετία.

Άγιος Νικόλαος του Ορφανού

Ο Ιερός Ναός του Αγίου Νικολάου του Ορφανού βρίσκεται στη συνοικία της Άνω Πόλης Θεσσαλονίκης, κοντά στα ανατολικά τείχη, ανάμεσα στις οδούς Αποστόλου Παύλου και Ηροδότου. Άλλοτε ήταν Καθολικό Μονής, από την οποία σώζεται επίσης μικρό τμήμα της εισόδου του προπύλου της. Την επωνυμία Άγιος Νικόλαος «Ορφανός» ή «των Ορφανών» τη συναντάμε σε δύο πατριαρχικά έγγραφα, των ετών 1635 και 1638, της Μονής Βλατάδων, της οποίας ήταν μετόχι ήδη από την περίοδο της Τουρκοκρατίας καθώς και σε ιστορικές πηγές του 1745. Η προέλευση του ονόματος έχει αποτελέσει αντικείμενο πολλών ερευνητών. Για κάποιους η προσωνυμία Άγιος Νικόλαος «Ορφανός» ή «Ορφανών» συσχετίζεται με το όνομα του ιδρυτή του ναού που ανήκε στην οικογένεια των Ορφανών. Συνδέεται όμως και με τον Άγιο Νικόλαο, ο οποίος επιδείκνυε ιδιαίτερη φροντίδα για τις χήρες και τα ορφανά. Σήμερα ο ναός έχει τη μορφή μιας μακρόστενης ξυλόστεγης αίθουσας που περιβάλλεται στις τρεις πλευρές με στοά (περίστωο). Η στοά ανατολικά απολήγει σε δύο παρεκκλήσια. Στο εσωτερικό του ναού το μαρμάρινο τέμπλο χρονολογείται στην εποχή ίδρυσης του ναού, ενώ τα κιονόκρανα είναι της παλαιοχριστιανικής περιόδου. Οι πλούσιες τοιχογραφίες του ναού είναι πραγματικά αριστουργήματα και αποτελούν τις πληρέστερα διατηρούμενες σε σχέση με άλλους ναούς της Θεσσαλονίκης. Χρονικά τοποθετούνται στα έτη 1310-1320. Μεταξύ αυτών, εκτός από τα πολλά θέματα από τον Βίο του Χριστού, ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα θέματα του Ακάθιστου Ύμνου και των Βίων του αγίου Νικολάου και του αγίου Γερασίμου του Ιορδανίτη.

Άγιος Παντελεήμονας

Στο κέντρο της πόλης, πολύ κοντά στην αψίδα του Γαλερίου και στον Άγιο Γεώργιο (Ροτόντα) βρίσκεται ο ιερός ναός του Αγίου Παντελεήμονος. Η επωνυμία του ναού ανήκει στα νεότερα χρόνια και οφείλεται σε παρεκκλήσι του γειτονικού ναού της Παναγούδας. Στο παρεκκλήσι μεταφέρθηκαν τα ιερά σκεύη του ναού του Αγίου Παντελεήμονος, όταν μετατράπηκε σε τζαμί. Η εκκλησία ταυτίζεται με τη βυζαντινή Μονή της Θεοτόκου Περιβλέπτου, η οποία ήταν γνωστή και ως Μονή του κυρ Ισαάκ, από το μοναχικό όνομα του ιδρυτή της, Ιάκωβου, μητροπολίτη Θεσσαλονίκης (1295-1315). Το όνομα του ιδρυτή της φαίνεται ότι διατήρησαν και οι Τούρκοι (İshakiye Camii = Ισακιέ τζαμί), οι οποίοι μετά το 1548 μετέτρεψαν την εκκλησία σε τζαμί. Από το τζαμί διατηρούνται έως σήμερα η βάση του μιναρέ και το συντριβάνι. Όπως οι περισσότεροι ναοί της Θεσσαλονίκης επανήλθε στη χριστιανική λατρεία μετά την απελευθέρωση της πόλης το 1912.

Άγιοι Απόστολοι

Ο ιερός ναός των Αγίων Αποστόλων βρίσκεται στην ομώνυμη πλατεία, κοντά στην αρχή της οδού Αγίου Δημητρίου, δίπλα στα δυτικά τείχη της πόλης. Το μνημείο αρχιτεκτονικά και μορφολογικά αποτελεί για τη Θεσσαλονίκη το σημαντικότερο δείγμα της τέχνης της εποχής των Παλαιολόγων (1261-1453), αντικατοπτρίζοντας παράλληλα την οικονομική και πολιτική ακμή της εποχής. Εξέχουσας σημασίας είναι επίσης τα ψηφιδωτά και οι τοιχογραφίες του. Το μνημείο ακολουθεί, όπως και τα άλλα βυζαντινά μνημεία της πόλης, την καλλιτεχνική παράδοση της Κωνσταντινούπολης. Ο ναός των Αγίων Αποστόλων αποτελούσε Καθολικό μεγάλης Μονής, από την οποία σώζονται το πρόπυλο και η κινστέρνα (δεξαμενή). Η επωνυμία Άγιοι Απόστολοι, είναι μεταγενέστερη και οφείλεται στην παράδοση, σύμφωνα με την οποία ο ναός καλυπτόταν με δώδεκα θόλους, που συμβόλιζαν τους Αποστόλους. Αρχικά ήταν αφιερωμένος στην Παναγία, όπως μαρτυρά και ο ευρύς κύκλος θεμάτων των τοιχογραφιών που απεικονίζουν σκηνές από τον Βίο της Παναγίας. Εξωτερικά ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η πλούσια διακόσμηση από πλίνθινα στοιχεία (κεραμοπλαστικός διάκοσμος), που καλύπτει κυρίως την ανατολική πλευρά. Στον κυρίως ναό εντυπωσιάζουν τα ψηφιδωτά που μιμούνται τα περίφημα ψηφιδωτά της Μονής της Χώρας στην Κωνσταντινούπολη. Τα ψηφιδωτά υπέστησαν μεγάλες φθορές, όταν οι Τούρκοι αφαίρεσαν τις χρυσές ψηφίδες. Εξίσου υψηλής ποιότητας είναι οι τοιχογραφίες, οι οποίες έγιναν υπό την εποπτεία του ηγουμένου Παύλου. Οι τοιχογραφίες καλύπτουν τα κάτω μέρη του κυρίως ναού και το περίστωο (στοά). Ακόσμητες έμειναν η αψίδα και η καμάρα του Ιερού Βήματος.

Απόστολος Παύλος στον Άγιο Παύλο

Στο συνοικισμό του Αγίου Παύλου, βορειοανατολικά της Θεσσαλονίκης, δεσπόζει ο μεγαλοπρεπής ναός που είναι αφιερωμένος στον Απόστολο των Εθνών, καθώς η περιοχή σχετίζεται με το πέρασμά του από τη Θεσσαλονίκη το 50 μ.Χ. Σύμφωνα με την παράδοση, στην περιοχή αυτή, ανατολικά της μεταγενέστερης Μονής Βλατάδων, στους πρόποδες του Κεδρηνού λόφου, υπήρχε πηγή νερού, στην οποία δροσίστηκε ο Απόστολος Παύλος, όταν οι κάτοικοι τον φυγάδευσαν από τα τείχη της πόλης στο δρόμο προς τη Βέροια. Η πηγή αυτή έγινε γνωστή ως «αγίασμα του Αποστόλου Παύλου» και αποτέλεσε τόπο προσκυνήματος των πιστών για αιώνες. Στην περίοδο ακόμη της Τουρκοκρατίας, το 1875, η ελληνική κοινότητα παραχώρησε το χώρο στη Φιλόπτωχο Αδελφότητα Ανδρών Θεσσαλονίκης και μετά την απελευθέρωση της πόλης χτίστηκε εδώ μικρός ναός αφιερωμένος στον Απόστολο Παύλο. Σήμερα στο κτήμα της Φιλοπτώχου Αδελφότητος Ανδρών Θεσσαλονίκης, στη σκιά του επιβλητικού μεγάλου ναού, μπορεί κανείς να επισκεφθεί τον μικρό ναό, να περιηγηθεί στον όμορφα διαμορφωμένο προαύλιο χώρο, να δει το σημείο όπου κατά την παράδοση αναπαύθηκε ο Απόστολος Παύλος, να ακολουθήσει το μονοπάτι ως το βήμα του και ως το αγίασμα και να θαυμάσει τη θέα στο Θερμαϊκό κόλπο.

Μεταμόρφωση του Σωτήρα

Ο μικρός ναός της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, βρίσκεται στη συμβολή των οδών Εγνατίας και Παλαιών Πατρών Γερμανού, κοντά στην Καμάρα και μεταξύ των εκκλησιών Υπαπαντής και Παναγούδας. Ο ναός ήταν αρχικά αφιερωμένος στην Παναγία. Ήταν πιθανώς ιδιωτική εκκλησία, η οποία κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας δε μετατράπηκε σε τζαμί λόγω των μικρών διαστάσεών της. Αρχιτεκτονικά ανήκει στον σπάνιο τύπο του εγγεγραμμένου τετράκογχου: Μέσα στην τετράγωνη κάτοψη του ναού εγγράφονται τέσσερεις κόγχες. Ένας μεγάλος τρούλος καλύπτει τον ναό. Μέσα σε αυτόν βρέθηκε εντοιχισμένο νόμισμα που επιτρέπει τη χρονολόγηση του ναού στα 1350. Το 1936 προστέθηκε στα δυτικά νάρθηκας. Ο μεγάλος σεισμός του 1978 προκάλεσε σημαντικές ζημιές στο ναό και οδήγησε σε εκτεταμένες επισκευές. Κατά τη διάρκεια αυτών βρέθηκε η αρχική θέση της Αγίας Τράπεζας και το εγκαίνιο του ναού, μια μικρή μολύβδινη λειψανοθήκη. Στη βόρεια και νότια κόγχη καθώς και γύρω από τον ναό εντοπίστηκαν τάφοι, γεγονός που δείχνει ότι το μνημείο ήταν κοιμητηριακό. Αξιόλογες είναι οι τοιχογραφίες στο εσωτερικό του τρούλου, όπου στην κορυφή παριστάνεται η Ανάληψη του Χριστού και στη βάση του η Θεία Λειτουργία. Στην παράσταση της Θείας Λειτουργίας ο Χριστός δεν περιβάλλεται από αγγέλους, αλλά από ιεράρχες, διακόνους, ψάλτες και πιστούς. Συνεπώς εδώ δεν έχουμε την απεικόνιση της Ουράνιας Λειτουργίας, αλλά της επίγειας Θείας Λειτουργίας, όπως αυτή εξελίσσεται στην εκκλησία.

Μονή Βλατάδων

Κοντά στα τείχη της Ακρόπολης, στην Άνω Πόλη, βρίσκεται η σταυροπηγιακή μονή Βλατάδων. Οι σταυροπηγιακές μονές, εξαρτώμενες απευθείας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, ονομάζονται έτσι καθώς σύμφωνα με την παράδοση, κατά τη θεμελίωσή τους τοποθετούσαν στο χώρο σταυρό «σταυρός πήξαιτο». Μπορεί η θέση της σήμερα να προσφέρει υπέροχη πανοραμική θέα στον επισκέπτη, την εποχή ίδρυσής της όμως θεωρείτο «στρατηγική», δεδομένου ότι υπήρχε η δυνατότητα κατόπτευσης της ευρύτερης περιοχής και της θάλασσας. Αφιερωμένη στη Μεταμόρφωση του Χριστού, είχε αφιερωθεί αρχικά στο Χριστό Παντοκράτορα. Σύμφωνα με μαρμάρινη επιγραφή, ιδρύθηκε από τους αδελφούς Δωρόθεο και Μάρκο Βλατή, εκ των οποίων ο Δωρόθεος υπήρξε μαθητής του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, ηγέτη του Ησυχαστικού κινήματος του 14ου αιώνα, και διετέλεσε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης κατά τα έτη 1371-1379. Κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας η Μονή ήταν γνωστή ως «Τσαούς Μαναστίρ», όνομα που πιθανώς σχετίζεται με τον επικεφαλής τσαούση της τουρκικής φρουράς. Η φρουρά αυτή προστάτευε τη Μονή, καθώς οι μοναχοί βοήθησαν τον σουλτάνο Μουράτ Β΄ να καταλάβει την πόλη, συστήνοντάς του να διακόψει την υδροδότησή της. Άλλη άποψη συνδέει την ονομασία με τον Τσαούς μπέη, αξιωματούχο του σουλτάνου Μουράτ Β΄, ο οποίος ως διοικητής της Θεσσαλονίκης επισκεύασε το 1431 τον κοντινό πύργο της εισόδου του Επταπυργίου. Αρχιτεκτονικά, το καθολικό της μονής ανήκει σε σπάνια παραλλαγή του σταυροειδούς εγγεγραμμένου ναού, στην οποία ο τρούλος δε στηρίζεται σε κίονες, αλλά σε δύο πεσσούς δυτικά και στους τοίχους του Ιερού ανατολικά. Στις τρεις πλευρές περιβάλλεται με στοά (περίστωο), η οποία απολήγει ανατολικά σε δύο παρεκκλήσια. Κατά τον 19ο και 20ο αιώνα έγιναν επισκευές και προσθήκες. Οι τοιχογραφίες χρονολογούνται μεταξύ των ετών 1360-1380. Στη χρονολόγηση αυτή οδηγεί και η απεικόνιση του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, ο οποίος εκοιμήθη το 1359. Πρόκειται για την παλαιότερη απεικόνιση του αγίου, αμέσως μετά την αγιοποίησή του. Στον τρούλο εικονίζεται ο Παντοκράτορας ενώ σε άλλα σημεία του ναού σώζονται τοιχογραφίες με σκηνές του Δωδεκαόρτου, μορφές ασκητών, μοναχών και στρατιωτικών αγίων, η Βάπτιση και αποσπασματικά τα θαύματα του Ιησού. Το ξυλόγλυπτο τέμπλο χρονολογείται πιθανώς το 17ο αιώνα. Μοναδικά κειμήλια φυλάσσονται στο σκευοφυλάκιο της Μονής. Μεταξύ αυτών, ιερά σκεύη, χειρόγραφα και εικόνες που χρονολογούνται από τον 12ο έως τον 19ο αιώνα.

Όσιος Δαβίδ

Χτισμένος τον 5ο αιώνα ως Καθολικό της Μονής του Σωτήρος Χριστού του Λατόμου, ο ιερός αυτός ναός βρίσκεται στην Άνω Πόλη της Θεσσαλονίκης, κοντά στη Μονή Βλατάδων. Με την άλωση της Θεσσαλονίκης, το 1430, μετατράπηκε σε τζαμί και στις αρχές του 20ου αιώνα, όταν επανήλθε στη χριστιανική λατρεία, του αποδόθηκε επίσης η ονομασία Όσιος Δαβίδ, για να τιμηθεί ο σημαντικός ασκητής άγιος της Θεσσαλονίκης. Η προσωνυμία του «Λατόμου» οφείλεται στα λατομεία που υπήρχαν στην περιοχή. Αρχικά ο ναός ήταν ένα τετράγωνο κτίσμα με αψίδα στην ανατολική πλευρά, χωρισμένος σε τέσσερα διαμερίσματα που έδιναν στην κάτοψη του κυρίως ναού τη μορφή σταυρού. Σήμερα δε σώζεται το δυτικό τμήμα του μνημείου. Στα μοναδικά δείγματα της παλαιοχριστιανικής τέχνης ανήκει το ψηφιδωτό της κόγχης του Ιερού. Απεικονίζεται το όραμα του προφήτη Ιεζεκιήλ με αγένειο τον Χριστό, περιβαλλόμενο από ουράνιες δυνάμεις και προφήτες. Σημαντικές είναι οι εξαιρετικής ποιότητας τοιχογραφίες στη νότια καμάρα, οι οποίες χρονολογούνται στα τέλη του 12ου αιώνα. Από αυτές σώζονται ακέραιες η Γέννηση και η Βάπτιση του Χριστού. Στον ανατολικό τοίχο της βόρειας καμάρας σώζονται τμήματα τοιχογραφιών των αρχών του 14ου αιώνα.

Παμμεγίστων Ταξιαρχών

Στη βορειοανατολική πλευρά της Άνω Πόλης, κάτω από τα τείχη, κοντά στο βυζαντινό λουτρό, βρίσκεται ο ναός των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, ένα από τα πολλά και σπουδαία βυζαντινά μνημεία της Θεσσαλονίκης, αλλοιωμένο σημαντικά από τις προσθήκες και τις επισκευές που έχει υποστεί στο πέρασμα του χρόνου. Οικοδομήθηκε στο δεύτερο μισό του 14ου αιώνα και ήταν καθολικό μονής, της οποίας το όνομα δεν είναι γνωστό. Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας μετατράπηκε σε τζαμί και λεγόταν Ικί Σεριφέ Τζαμί, δηλαδή τζαμί των δύο εξωστών, γιατί είχε τον περίφημο μιναρέ με δύο εξώστες, που λέγεται ότι ήταν δύο γιατί συμβόλιζαν τους δύο Αρχαγγέλους. Μετά την απελευθέρωση της πόλης, το 1912, λειτούργησε πάλι ως χριστιανικός ναός, το 1925 ο μιναρές κατεδαφίστηκε και το 1953 ο ναός αναστηλώθηκε. Στην αρχική του μορφή ήταν μικρή μονόχωρη ξυλόστεγη βασιλική με δύο επίπεδα και στοά σχήματος Π στις τρεις πλευρές, που στο ανατολικό άκρο κατέληγε σε δύο παρεκκλήσια. Σήμερα, έχει επιβιώσει μόνο το ανατολικό τμήμα του αρχικού κτιρίου, με την αψίδα του ιερού. Έπειτα από πολλές μετατροπές, στη νότια πλευρά έχει διαμορφωθεί ακόμη ένα κλίτος για δημιουργία μεγαλύτερου εσωτερικού χώρου, ενώ στη δυτική σχηματίζεται κλειστός νάρθηκας. Κάτω από το υπερυψωμένο δάπεδο του ναού υπάρχει κρύπτη, που χρησίμευε ως τόπος ταφής των μοναχών, όπως δείχνουν τα αρκοσόλια, δηλαδή οι εσοχές που ανοίγονται στα τοιχώματά της. Σήμερα είναι αφιερωμένη στους Αγίους Θεοδώρους και λειτουργεί ως χώρος λατρείας.

Παναγίας Αχειροποιήτου

Ο ιερός ναός της Παναγίας Αχειροποιήτου βρίσκεται στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, στην οδό Αγίας Σοφίας, περίπου στη συμβολή της με την Εγνατία οδό. Αποτελεί το σημαντικότερο σωζόμενο δείγμα παλαιοχριστιανικής βασιλικής στην Ελλάδα. Από γραπτές πηγές προκύπτει ότι ο ναός από την ίδρυσή του, στα μέσα του 5ου αιώνα, ήταν αφιερωμένος στην Παναγία. Η επωνυμία Αχειροποίητος, εντοπίζεται για πρώτη φορά σε έγγραφο του 1320 και σχετίζεται με την εικόνα του ναού της Παναγίας δεομένης που υπήρχε στο ναό. Στο ναό τιμόταν επίσης ο άγιος Δημήτριος. Για αυτόν τον λόγο άλλωστε κατά τους βυζαντινούς χρόνους ο ναός αποτελούσε απαραίτητο σταθμό της λιτανευτικής πορείας την παραμονή της εορτής του Αγίου. Το 1430, αμέσως μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους, ο σουλτάνος Μουράτ μετέτρεψε την εκκλησία σε τζαμί, γνωστό με το όνομα Eski Camii (Παλαιό Τζαμί). Ανάμνηση αυτού αποτελεί η τουρκική επιγραφή στον όγδοο από ανατολικά κίονα της βόρειας κιονοστοιχίας (τουρά). Το 1917 το μνημείο χρησιμοποιήθηκε ως καταυλισμός των πυροπαθών της μεγάλης πυρκαγιάς που κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος της πόλης της Θεσσαλονίκης, αλλάζοντας το πρόσωπό της και σημαδεύοντας την ιστορία της. Αργότερα, το έτος 1922 βρήκαν καταφύγιο στο ναό πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία. Ύστερα από μερικά χρόνια και έπειτα από εργασίες αποκατάστασης, η Αχειροποίητος λειτούργησε ξανά ως εκκλησία. Ο ναός της Αχειροποιήτου είναι χτισμένος πάνω σε ένα συγκρότημα δημόσιων ρωμαϊκών λουτρών. Αρχιτεκτονικά ανήκει στον τύπο της τρίκλιτης ξυλόστεγης βασιλικής με υπερώα (γυναικωνίτη). Στα δυτικά υπάρχει νάρθηκας, ο οποίος επικοινωνεί με το μεσαίο κλίτος με τρίβηλο άνοιγμα. Τα τρία κλίτη του ναού χωρίζονται μεταξύ τους με κιονοστοιχίες. Στο μέσο της νότιας πλευράς προσαρτάται μικρό κτίσμα το οποίο ήταν αρχικά ή μαρτύριο ή βαπτιστήριο. Το βόρειο κλίτος του ναού απολήγει στα ανατολικά στο μεσοβυζαντινό παρεκκλήσιο της Αγίας Ειρήνης. Από τον πλούσιο γλυπτό αρχιτεκτονικό διάκοσμο του ναού, ξεχωρίζουν οι κίονες και τα σύνθετα κορινθιακά (θεοδοσιανά) κιονόκρανα του ναού. Είναι κατασκευασμένα από το περίφημο λευκό μάρμαρο Προκοννήσου και προέρχονται από εργαστήρια της Κωνσταντινούπολης. Εξαιρετικοί είναι και οι δύο κίονες του τριβήλου ανοίγματος, κατασκευασμένοι από πράσινο θεσσαλικό μάρμαρο. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ψηφιδωτά που σώζονται στις εσωτερικές ράχες των τόξων των κιονοστοιχιών. Φυτικά και γεωμετρικά σχέδια, ζώα και  χριστιανικά σύμβολα έχουν αποδοθεί με εξαιρετική τεχνική. Οι λίγες τοιχογραφίες που κοσμούν το νότιο κλίτος του ναού χρονολογούνται στο α’ μισό του 13ου αιώνα και σώζονται πια σε κακή κατάσταση. Οι μορφές που απεικονίζονται είναι στρατιωτικοί άγιοι και αποτελούν μέρος της παράστασης των Σαράντα Μαρτύρων της Σεβάστειας. Ο σπουδαίος αυτός ναός και μοναδικό δείγμα της πρωτοχριστιανικής αρχιτεκτονικής υπέστη σημαντικές φθορές από τον μεγάλο σεισμό του 1978, οι οποίες έχουν πλέον αποκατασταθεί πλήρως.

Παναγίας των Χαλκέων

Στο κέντρο της παλιάς πόλης της Θεσσαλονίκης, στη συμβολή των οδών Αριστοτέλους και Εγνατίας, κάτω από την αρχαία Αγορά, βρίσκεται ο ιερός ναός της Παναγίας των Χαλκέων. Τα εργαστήρια χαλκωματάδων που υπήρχαν, και συνεχίζουν να υπάρχουν στην περιοχή, έδωσαν στην εκκλησία την επωνυμία Χαλκέων. Σύμφωνα με μαρμάρινη επιγραφή, που βρίσκεται πάνω από τη δυτική είσοδο, το μνημείο κτίστηκε το 1028 πάνω σε ειδωλολατρικό ιερό από τον Χριστόφορο, υπάλληλο της βασιλικής αυλής (πρωτοσπαθάριο) και διοικητή (κατεπάνω) της Λαγουβαρδίας. Ο τάφος του βρίσκεται στον βόρειο τοίχο του ναού. Μετά την κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Οθωμανούς το 1430 ο ναός μετατρέπεται σε τζαμί με την επωνυμία Kazancilar Camii, δηλαδή τζαμί των Χαλκωματάδων. Με την απελευθέρωση της πόλης το 1912 καθαγιάζεται εκ νέου ως ορθόδοξος ναός. Όπως οι περισσότεροι ναοί της Θεσσαλονίκης, έτσι και η Παναγία των Χαλκέων υπέστη εκτεταμένες ζημιές από τον σεισμό του 1933, η οποίες αποκαταστάθηκαν. Αρχιτεκτονικά, ο ναός, ο οποίος ακολουθεί πιστά την Κωνσταντινοπολίτικη αρχιτεκτονική παράδοση, ανήκει στον τύπο του σύνθετου τετρακιονίου σταυροειδούς εγγεγραμμένου με τρούλο ναό. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι εξωτερικές όψεις του ναού, οι οποίες ελαφρύνονται από επάλληλα καμπύλα τόξα και αψιδώματα, κόγχες και ημικυκλικούς κίονες, όπως συνηθίζεται στα μνημεία της Κωνσταντινούπολης. Ο ναός είναι χτισμένος εξολοκλήρου με τούβλα (πλίνθους), κάτι το οποίο υποδηλώνει ότι πρόκειται για ιδιαίτερα δαπανηρή κατασκευή. Οι τοιχογραφίες του ναού δε σώζονται σε καλή κατάσταση. Σώζονται λίγες χριστολογικές σκηνές στον κυρίως ναό (Γέννηση, Υπαπαντή, Προσκύνηση των Μάγων, Πεντηκοστή) και λειτουργικές στο ιερό βήμα, όπου η Πλατυτέρα δεομένη. Πρόκειται όμως για ένα από τα σημαντικότερα τοιχογραφικά σύνολα, το οποίο σύμφωνα με την επιγραφή ταυτίζεται χρονολογικά με την ίδρυση του ναού.

Προφήτης Ηλίας

Ο Ιερός Ναός του Προφήτη Ηλία, άλλοτε Καθολικό Μονής, βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τη βασιλική του Αγίου Δημητρίου και αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα δείγματα παλαιολόγιας ναοδομίας (1261-1453) στη Θεσσαλονίκη. Η αφιέρωσή του στον Προφήτη Ηλία είναι νεότερη και οφείλεται είτε σε παραφθορά της τουρκικής ονομασίας του τζαμιού Serayli Camii είτε λόγω του ότι ο ναός είναι κτισμένος σε ύψωμα, όπου συνήθως κτίζονται ναοί αφιερωμένοι στον Προφήτη. Σύμφωνα με την επικρατέστερη άποψη ο ναός αρχικά ήταν αφιερωμένος στον Χριστό, όπως προδίδει και το πλήθος των χριστολογικών σκηνών που εικονίζονται στη λιτή (ευρύς νάρθηκας). Πιθανώς να ταυτίζεται με τη γνωστή από τις πηγές Μονή Ακαπνίου. Ο αρχιτεκτονικός του τύπος, τετρακιόνιος σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός με ημικυκλικές κόγχες στη βόρεια και νότια πλευρά (πλάγιους χορούς), είναι μοναδικός στη Θεσσαλονίκη. Ο τύπος αυτός ονομάζεται αθωνικό ή αγιορείτικο τρίκογχο. Ανατολικά και δυτικά εκατέρωθεν των χορών προσαρτώνται τέσσερα διαμερίσματα. Τα δύο ανατολικά είναι τα «τυπικαρεία», δηλαδή σκευοφυλάκια, και τα δύο δυτικά παρεκκλήσια. Αυτά στεγάζονται με τρούλους μικρότερων διαστάσεων από τον τεράστιο κεντρικό. Δυτικά υπάρχει η λεγόμενη λιτή, δηλαδή ευρύχωρος νάρθηκας, απαραίτητος για τις λειτουργικές ανάγκες των Καθολικών των Μονών. Κατά τα έτη 1956-1961 έγιναν εργασίες αποκατάστασης στον τρούλο, το περίστωο, τα παρεκκλήσια και αφαιρέθηκαν κάποιες τουρκικές προσθήκες. Στο εσωτερικό σώζονται κάποιες τοιχογραφίες του 14ου αιώνα (1360-1370), στις οποίες κυριαρχούν σκηνές από τον Βίο του Χριστού, καθώς και μεμονωμένοι άγιοι.

Υπαπαντή του Χριστού

Ο ιερός ναός Υπαπαντής του Χριστού βρίσκεται στο κέντρο της πόλης, σε κοντινή απόσταση από την Καμάρα και απέναντι από το ναό της Παναγίας Δεξιάς. Στις αρχές του 16ου αιώνα η εκκλησία αποτελούσε μετόχι της Μονής της Αγίας Αναστασίας στη Χαλκιδική, όπως μαρτυρεί και επιγραφή του 1841. Από πατριαρχικά έγγραφα μαθαίνουμε ότι ήταν γνωστή ως μονύδριο του κυρ Ιωήλ αφιερωμένο στην Παναγία. Το μονύδριο αυτό το έτος 1531 ήταν ερειπωμένο. Το ανακαίνισε τότε ο Θεωνάς, ηγούμενος της Μονής της Αγίας Αναστασίας και κατόπιν μητροπολίτης Θεσσαλονίκης.  Το 1841 ο ναός επισκευάστηκε ριζικά. Πρόκειται για τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική με γυναικωνίτη, τύπος ιδιαίτερα συνηθισμένος στη Μακεδονία την περίοδο της Τουρκοκρατίας. Οι κίονες που χωρίζουν τα κλίτη είναι ξύλινοι και όχι λίθινοι. Στην τοιχοποιία έχουν εντοιχιστεί παλαιότερα γλυπτά. Στο εσωτερικό διατηρούνται το τέμπλο του έτους 1841, ο δεσποτικός θρόνος, ο άμβωνας και τα προσκυνητάρια. Στο τέμπλο έχουν τοποθετηθεί παλαιότερες εικόνες. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το βημόθηρο της Ωραίας Πύλης με την παράσταση του Ευαγγελισμού, έργο της Κρητικής Σχολής του 16ου αιώνα.

Διαμονή στο νομό Θεσσαλονίκης: Βρες το ιδανικό κατάλυμα για αξέχαστες διακοπές!

Booking.com
Translate »
error: Content is protected !!
You don't have permission to register